Thực trạng đội ngũ cán bộ đào tạo chủ nhiệm Hậu cần-Kỹ thuật trung (lữ) đoàn ở Quân chủng PK-KQ và những vấn đề đặt ra trong đổi mới nội dung, chương trình đào tạo tại Học viện Hậu cần hiện nay

Thiếu tướng Phạm Văn Tính - Phó Tư lệnh Quân chủng PK-KQ (thứ 3 từ trái sang) kiểm tra công tác bảo đảm xăng dầu tại Trung đoàn 921, Sư đoàn 371.

Hiện nay, tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh, phức tạp, khó dự báo; bất định, rủi ro an ninh, chính trị, kinh tế - xã hội gia tăng. Cạnh tranh chiến lược, chạy đua vũ trang, xung đột quân sự diễn ra ở nhiều nơi với nhiều phương thức khác nhau, đe dọa nghiêm trọng hòa bình, an ninh toàn cầu. Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ đã thúc đẩy sự ra đời của nhiều loại vũ khí công nghệ cao, làm xuất hiện các hình thái chiến tranh mới, gây tác động lớn đến chuỗi cung ứng bảo đảm cho nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu (SSCĐ).

Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, quyết sách, triển khai đồng bộ, xây dựng Quân đội “Cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”. Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã xác định: Quyết tâm đẩy mạnh nghiên cứu, sản xuất vũ khí trang bị tiên tiến, hiện đại; làm chủ công nghệ cao, nâng cao tư duy tác chiến hiện đại; tiếp tục điều chỉnh tổ chức biên chế theo hướng tinh, gọn, cơ cấu hợp lý, đồng bộ giữa các lực lượng; nâng cao chất lượng huấn luyện, giáo dục - đào tạo sát thực tế chiến tranh công nghệ cao. Trong tiến trình đó, công tác giáo dục - đào tạo chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, trực tiếp tạo nên sức mạnh chiến đấu của Quân đội trong đó có lực lượng PK-KQ. Vì vậy, việc đánh giá thực trạng và xác định các vấn đề đặt ra trong đổi mới nội dung, chương trình đào tạo chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn tại Học viện Hậu cần là yêu cầu vô cùng cấp thiết hiện nay.

Quân chủng PK-KQ là một trong những lực lượng nòng cốt của Quân đội nhân dân Việt Nam, có nhiệm vụ bảo vệ vững chắc bầu trời Tổ quốc Việt Nam XHCN; địa bàn đóng quân của Quân chủng phân tán trên phạm vi rộng khắp cả nước (32/34 tỉnh, thành phố); có các đơn vị đóng quân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn; quân số bảo đảm lớn, đối tư­­ợng bảo đảm gồm nhiều thành phần, chế độ tiêu chuẩn đa dạng. Về tổ chức lực lượng của Quân chủng cũng rất đa dạng với các đơn vị Phòng không, Không quân, học viện, nhà trường, nhà máy, doanh nghiệp, bệnh viện, viện nghiên cứu... Vì vậy, yêu cầu bảo đảm cũng rất khác nhau và phức tạp. Bên cạnh đó, Quân chủng được trang bị nhiều loại vũ khí hiện đại, có tính năng kỹ, chiến thuật cao, đòi hỏi đội ngũ chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn phải được xây dựng theo hướng “tinh, gọn, mạnh”, có trình độ chuyên môn cao.

Hiện nay, đội ngũ cán bộ chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn của Quân chủng phần lớn đều được đào tạo cơ bản, có bản lĩnh chính trị kiên định, vững vàng; tinh thần trách nhiệm cao, tận tụy với công việc; có năng lực quản lý, chỉ huy và chuyên môn kỹ thuật sâu; đủ khả năng làm chủ các loại vũ khí trang bị mới, hiện đại và tổ chức chỉ huy, chỉ đạo bảo đảm tốt công tác HC-KT cho các nhiệm vụ SSCĐ, quản lý vùng trời, nhiệm vụ thường xuyên và đột xuất của Quân chủng. Sau hợp nhất hai cơ quan Hậu cần và cơ quan Kỹ thuật thành cơ quan HC-KT, Quân chủng đã thường xuyên huấn luyện, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn được cập nhật những kiến thức mới, đặc biệt là tư duy quản lý HC-KT. Thông qua đó, đội ngũ chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn đã nắm vững tình hình; chủ động tham mưu cho lãnh đạo, chỉ huy triển khai toàn diện, hiệu quả công tác bảo đảm HC-KT, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới; trọng tâm là quản lý chặt chẽ vật chất, trang bị HC-KT dự trữ SSCĐ; chủ động chuẩn bị vật chất, phương tiện sẵn sàng bảo đảm cho phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai; tìm kiếm, cứu nạn.

Bên cạnh đó, Quân chủng cũng thường xuyên rà soát, bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn kiện HC-KT chiến đấu; duy trì nghiêm các chế độ thường trực SSCĐ về hậu cần, kỹ thuật; tích cực huấn luyện, diễn tập, hoàn thiện các phương án bảo đảm nâng cao khả năng, trình độ về tổ chức chỉ huy, chỉ đạo, thực hiện công tác bảo đảm HC-KT trong SSCĐ. Đồng thời, tích cực đổi mới phương thức bảo đảm vật chất HC-KT, gắn với đổi mới cơ chế quản lý tài chính; xây dựng cơ quan, đơn vị HC-KT vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”. Thường xuyên đổi mới, nâng cao chất lượng công tác huấn luyện, tập huấn, hội thi, hội thao HC-KT; thông qua đó đánh giá đúng thực chất trình độ, kết quả huấn luyện, bảo đảm HC-KT của các đơn vị và là cơ sở để đẩy mạnh công tác huấn luyện HC-KT những năm tiếp theo; góp phần nâng cao sức mạnh SSCĐ, xây dựng Quân chủng vững bước tiến lên hiện đại. Đội ngũ cán bộ chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn trong Quân chủng cũng đã trực tiếp chỉ huy, chỉ đạo đơn vị cơ sở thực hiện tốt các biện pháp nâng cao chất lượng bảo đảm HC-KT thường xuyên. Bảo đảm giữ vững, cải thiện và nâng cao đời sống sinh hoạt bộ đội, nhất là nuôi dưỡng phi công quân sự. Vì vậy, trong những năm qua Quân chủng đã thực hiện tốt công tác bảo đảm HC-KT các nhiệm vụ bắn, ném bom đạn thật, lễ diễu binh, diễu hành cấp Quốc gia và Quân đội, cũng như diễn tập hiệp đồng quân binh chủng với các quân khu, quân đoàn, binh chủng… 

Bên cạnh những mặt đã đạt được thì vẫn còn một số điểm hạn chế, bất cập như: Mô hình đào tạo hợp nhất chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn mới được đưa vào triển khai tại Học viện; chương trình đào tạo chưa có tính chuyên sâu theo từng quân binh chủng, mới chủ yếu tập trung vào công tác HC-KT ở các đơn vị bộ binh, nên khi cán bộ ra trường phân công điều động về Quân chủng với đặc điểm số lượng khí tài lớn, đa dạng chủng loại, điều kiện tác chiến và yêu cầu chiến thuật cũng có nhiều khác biệt, cùng lúc phải bảo đảm nhiều nhiệm vụ có tính chất đặc thù… Do đó công tác chỉ huy, điều hành nhiệm vụ gặp nhiều khó khăn; nội dung đào tạo chưa theo kịp sự phát triển của vũ khí công nghệ cao; phương pháp đào tạo còn nặng về truyền thụ kiến thức, chưa chú trọng huấn luyện năng lực thực hành, xử trí tình huống; khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn chưa linh hoạt, năng lực tham mưu, chỉ huy trong điều kiện tác chiến hiện đại còn hạn chế, đặc biệt trong tác chiến PK-KQ cường độ cao, phối hợp hiệp đồng nhiều lực lượng; kiến thức chung về lĩnh vực HC-KT chưa toàn diện, do xuất thân đào tạo từ cán bộ hậu cần và cán bộ kỹ thuật; nhiều đồng chí chưa qua chương trình đào tạo cơ bản chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn; số lượng chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn có trình độ bậc cao, kỹ sư giỏi chưa đáp ứng đủ yêu cầu để Quân chủng tiến thẳng lên hiện đại; công tác phối hợp giữa nhà trường và đơn vị chưa thật sự chặt chẽ; trải nghiệm thực tế qua các đơn vị SSCĐ và môi trường đặc thù chưa nhiều; cơ sở vật chất, mô hình, trang bị huấn luyện còn hạn chế, chưa mô phỏng đầy đủ môi trường tác chiến hiện đại.

Trước yêu cầu hiện đại hóa Quân đội đặt ra đối với đội ngũ chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, có khả năng làm chủ vũ khí trang bị hiện đại; có năng lực toàn diện, chủ động, sáng tạo trong công tác bảo đảm HC-KT, nắm vững khoa học công nghệ, tinh thông nghiệp vụ; thích ứng nhanh với vũ khí công nghệ cao và tác chiến hiện đại, đòi hỏi công tác đào tạo tại Học viện cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ về nội dung, chương trình đào tạo theo hướng “chuẩn hóa - hiện đại - thực tiễn - liên ngành”, nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ chủ nhiệm HC-KT đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ trong mọi tình huống. Trong đó, tập trung thực hiện tốt một số giải pháp chính như sau:

Một là, chuẩn hóa, hiện đại hóa, bảo đảm được tính hệ thống và liên thông giữa các ngành, cấp đào tạo trong chương trình đào tạo.

Về yêu cầu đào tạo hiện nay là cần tiếp tục đổi mới theo hướng “nhiệm vụ quân sự làm định hướng”. Do vậy cấu trúc chương trình đào tạo cần chuẩn hoá phù hợp với hệ thống mục tiêu, yêu cầu đào tạo. Nội dung chương trình phải được rà soát, chuẩn hóa, hiện đại hóa bảo đảm được tính hệ thống và liên thông giữa các ngành, cấp đào tạo; đồng thời gắn chặt với yêu cầu thực tiễn bảo đảm HC-KT cho nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và tác chiến hiện đại.

Xây dựng chuẩn mực cụ thể về kiến thức, thái độ, kỹ năng nghề nghiệp, phương pháp công tác cho học viên. Thực hiện đúng quy trình, điều chỉnh, bổ sung cập nhật nội dung phát triển mới của lý luận và thực tiễn vào chương trình đào tạo, đáp ứng với yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn công tác HC-KT. Kiên quyết loại bỏ kiến thức lạc hậu, nhưng phải bảo đảm tính hệ thống, liên thông với các cấp học và bám sát yêu cầu thực tiễn đặt ra.

Chương trình đào tạo phải được xây dựng theo hướng gắn lý luận với thực tiễn, bảo đảm học viên được trang bị đầy đủ kiến thức về quản lý, tổ chức và bảo đảm HC-KT trong điều kiện nhiệm vụ mới. Tăng cường bổ sung các nội dung mới về chiến tranh công nghệ cao, chiến tranh phi tiếp xúc và các vấn đề thực tiễn phát sinh (như hậu cần phi vũ trang, bảo đảm an toàn trong tình huống khẩn cấp…).

Nội dung đào tạo bám sát yêu cầu, nhiệm vụ của cán bộ chủ nhiệm HC-KT tại các đơn vị cơ sở; đồng thời chú trọng bồi dưỡng, cập nhật các kiến thức kỹ thuật hiện đại, phù hợp với tổ chức, biên chế và vũ khí trang bị kỹ thuật hiện có. Các học phần liên quan đến vũ khí trang bị kỹ thuật thế hệ mới cần được xây dựng phù hợp với từng chuyên ngành đào tạo, giúp học viên nắm vững nguyên lý, tính năng kỹ chiến thuật.

Song song với đào tạo lý thuyết, đặc biệt coi trọng các hoạt động thực hành, diễn tập nhằm nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Nội dung diễn tập sát với thực tiễn chiến đấu và nhiệm vụ bảo đảm HC-KT tại các đơn vị cơ sở. Tăng cường gắn kết nhà trường với đơn vị theo phương châm: “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng SSCĐ của đơn vị”; nội dung chương trình phải được “chuẩn hóa, hiện đại hóa”, cấu trúc hợp lý, khoa học; tăng cường thảo luận và thực hành, tập bài, phát huy khả năng tư duy độc lập, sáng tạo, có năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn thực hiện chức trách, nhiệm vụ theo cương vị công tác.

Hai là, hoàn thiện chương trình đào tạo chủ nhiệm HC-KT cho học viên kiến thức tổng hợp và chuyên sâu theo các chuyên ngành.

Để cán bộ chủ nhiệm HC-KT trung (lữ) đoàn có kiến thức tổng hợp chuyên sâu cả hai lĩnh vực hậu cần và kỹ thuật thì Học viện cần mở các lớp đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn về công tác kỹ thuật cho các đối tượng đã qua đào tạo cán bộ hậu cần và lớp đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn về công tác hậu cần cho các đối tượng đã qua đào tạo cán bộ kỹ thuật.

Tăng cường giáo dục toàn diện; rèn luyện nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức; hình thành và phát triển nhân cách quân nhân cách mạng cho học viên. Đẩy mạnh giáo dục đạo đức, lối sống, kỷ luật, tác phong quân nhân; phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; sống mẫu mực, hành động chuẩn mực, thích ứng nhanh. Tăng cường các hoạt động huấn luyện, diễn tập, tham quan, học tập thực tế tại các đơn vị huấn luyện SSCĐ để hình thành bản lĩnh, củng cố và phát triển nhân cách quân nhân. 

Thường xuyên rà soát, cập nhật kiến thức chuyên ngành HC-KT theo hướng hiện đại, sát thực tiễn và đặc thù của từng đơn vị. Tăng cường trang bị kiến thức công tác HC-KT toàn quân nói chung và Quân chủng PK-KQ nói riêng vào chương trình đào tạo. Nghiên cứu, đi trước đón đầu xây dựng và phát triển lý luận về bảo đảm HC-KT tác chiến và thường xuyên cho các đơn vị “Phương tiện bay không người lái”. Học viện Hậu cần chủ động phối hợp với Học viện Kỹ thuật Quân sự, Học viện PK-KQ rà soát, bổ sung, thống nhất nội dung giảng dạy chuyên môn về hậu cần và chuyên môn kỹ thuật, không để chồng chéo, sót hoặc thiếu kiến thức chuyên ngành, từng bước đáp ứng yêu cầu tham mưu, chỉ đạo, triển khai công tác HC-KT sau khi ra trường.

Ba là, đổi mới chương trình đào tạo phải gắn với đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng hiệu quả AI vào công tác giáo dục - đào tạo.

Để chương trình đào tạo trang bị, truyền thụ cho học viên những kiến thức lý luận cơ bản, hệ thống, theo hướng tự động hóa, hiện đại hóa, đáp ứng tốt chức năng tham mưu, chỉ huy, chỉ đạo công tác HC-KT ở các đơn vị, đòi hỏi công tác giáo dục tại Học viện cần tiên phong trong chuyển đổi số và ứng dụng AI. Đẩy mạnh phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong giáo dục - đào tạo. Xây dựng kế hoạch và lộ trình đưa toàn bộ hoạt động của Học viện lên môi trường số, bảo đảm liên thông, đồng bộ, bí mật, phục vụ công tác quản lý, huấn luyện, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Xây dựng hạ tầng dữ liệu lớn (Big Data), cơ sở dữ liệu số dùng chung, liên thông, tích hợp; các nền tảng đào tạo số, học liệu số dùng chung và kết nối với các cơ sở dữ liệu của Bộ Quốc phòng và các đơn vị trong toàn quân. Thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), khai thác dữ liệu lớn trong quản lý giáo dục, quản trị nhà trường, đánh giá năng lực học viên, cá thể hóa quá trình học tập, hỗ trợ xây dựng chương trình đào tạo, số hóa ngân hàng câu hỏi, hệ thống kiểm tra, đánh giá trực tuyến an toàn, hiệu quả. Đẩy mạnh hợp tác với các viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài Quân đội nhằm tiếp cận, chuyển giao và ứng dụng các công nghệ tiên tiến phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học.

Triển khai thí điểm và nhân rộng các mô hình “sư phạm thông minh”, “lớp học thông minh”, “giảng viên số”, “học viên số”, “mô phỏng tác chiến bằng trí tuệ nhân tạo”, hệ thống hỗ trợ ra quyết định dựa trên AI… phục vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tài năng quân sự. Phổ cập kiến thức, kỹ năng số; bồi dưỡng chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, an ninh mạng, công nghệ mô phỏng cho nhà giáo và học viên; nâng cao năng lực tiếp cận, khai thác và làm chủ công nghệ mới, công nghệ nền, công nghệ lõi. Khuyến khích nghiên cứu, sáng kiến, phát triển các sản phẩm công nghệ dùng trong huấn luyện, đào tạo. Bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin trong toàn bộ hệ thống đào tạo số; xây dựng cơ chế quản lý chặt chẽ, phân cấp bảo mật, ngăn ngừa nguy cơ rò rỉ dữ liệu, bảo đảm tuyệt đối bí mật.

Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng sư phạm, trình độ ngoại ngữ, công nghệ thông tin, phương pháp dạy học hiện đại, phong cách làm việc, kỹ năng chuyên môn chuẩn mực quốc tế. Tạo điều kiện để đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục tham gia nghiên cứu khoa học, đào tạo sau đại học, trao đổi học thuật trong và ngoài Quân đội phù hợp với đặc thù quân sự. Thực hiện chế độ phụ cấp ưu đãi, bảo đảm điều kiện, môi trường làm việc thuận lợi, thường xuyên quan tâm công tác khen thưởng, tạo động lực, khuyến khích nhà giáo, nhà khoa học sáng tạo, cống hiến. Tăng cường đánh giá, kiểm tra, xếp loại nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục theo tiêu chí cụ thể, minh bạch, gắn với chất lượng giảng dạy, nghiên cứu, quản lý và rèn luyện học viên.

Đẩy mạnh chuẩn hóa và hiện đại hóa cơ sở vật chất. Ưu tiên đầu tư xây dựng phòng học thông minh, phòng thí nghiệm, phòng thực hành, thư viện số, trung tâm mô phỏng, thao trường huấn luyện với trang thiết bị hiện đại. Nâng cao năng lực quản lý, bảo dưỡng, khai thác cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo; xây dựng đội ngũ cán bộ, nhân viên chuyên môn có tinh thần trách nhiệm, trình độ cao. Tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ chất lượng cơ sở vật chất, trang bị đào tạo; gắn trách nhiệm của người đứng đầu với hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư của nhà trường.